स्वधर्म हे निधान आहे. धर्म म्हणजे कोणता धर्म? धर्माच्या व्याख्या दोन आहेत. धर्म म्हणजे मानव धर्म. मानव भिक्षुकाला धर्म देणार तो ही धर्म आणि तिसरा धर्म सत्कृतीने जाणे आणि पांडवांमध्ये धर्म होता तो ही (नाव) धर्म ! म्हणजे धर्म कोणता?
धर्म म्हणजे सत् धर्म ! याची तुलना एकाच चाकोरीतून जाते. मानव धर्मासारखा श्रेष्ठ धर्म नाही. मानव धर्म संचिताप्रमाणे मिळतो. म्हणजेच तो मानवात फेकला जातो. चत्वार खाणीत फेकला तर काही करता येणार नाही. त्याला बोलता येत नाही.
तशाच आणखी योनी आहेत. त्यात सत् गती मिळणे कठीण आहे. मानव धर्मात सर्वस्व करता येते. सर्वस्व काही कळते. लोकांच्या तोंडातून त्याला कळते की जगात ईश्वर आहे. ईश तत्व आहे अन् त्याप्रमाणे मानव वाटचाल करू लागला म्हणजे मानव धर्माप्रमाणे त्या परमेश्वराला पाहण्याचा प्रयत्न करतो. मग मानव धर्म श्रेष्ठ कि चत्वार खाणी श्रेष्ठ?
धर्म दीक्षा हा धर्म नव्हे. मानव सतधर्माने गेला, तरच धर्म ओळखला असे म्हणता येईल. मानव असून चत्वार खाणीप्रमाणे वागू लागला, तर त्याला मानवधर्म म्हणता येणार नाही. जगात मानव धर्म श्रेष्ठ आहे. (समाप्त)
